അൽ ഹജ്ജ് - الحج - Al-Hajj

1. അതീവ ഗുരുതരമാംവിധം ഭയാനകവും കഠിനകഠോരവുമായ ലോകാവസാനത്തെക്കുറിച്ച് മുന്നറിയിപ്പു നല്‍കിക്കൊണ്ട്, അതിന്റെ ഭീകരതയില്‍ നിന്ന് രക്ഷ നേടാനായി അല്ലാഹുവിനെ സൂക്ഷിച്ച് ജീവിക്കണമെന്നാണ് പഠിപ്പിക്കുന്നത്. അന്ത്യനാളിനോടനുബന്ധിച്ച് അതീവ ഗുരുതരവും ഭീഷണവുമായ ഒട്ടേറെ സംഭവങ്ങളുണ്ടാകും. ഖുര്‍ആനില്‍ വ്യത്യസ്ത സ്ഥലങ്ങളിലായി അതു സംബന്ധിച്ച വിസ്തൃത പരാമര്‍ശങ്ങള്‍ കാണാം. ദാബ്ബത്തുല്‍ അര്‍ള് 27:82, അന്തരീക്ഷമാകെ ആവരണം ചെയ്യുന്ന പുക 44:10, ആകാശം പൊട്ടിപ്പിളരുകയും മൃതദേഹങ്ങള്‍ ഭൂമി പുറംതള്ളുകയും ചെയ്യുക 84:1-5, നക്ഷത്രങ്ങള്‍ ഉതിര്‍ന്ന് വീഴുകയും സമുദ്രങ്ങള്‍ തിളച്ചുമറിയുകയും ചെയ്യുക 81:1-5, തുടങ്ങിയവയൊക്കെ കണ്ടുകഴിയുമ്പോള്‍ മനുഷ്യരൊക്കെ മത്തുപിടിച്ചവരായിത്തീരും; മുലയൂട്ടുന്ന ഉമ്മമാര്‍ അന്ധാളിപ്പിന്റെ കാഠിന്യത്താല്‍ ശിശുക്കളെ മറന്നുപോകും; ഗര്‍ഭിണികളുടെ ഉദരത്തില്‍ കുട്ടികളവശേഷിക്കില്ല, അവരത് അറിയാതെ വിസര്‍ജിച്ചു കളയും-ഇതൊക്കെയാകും അന്ത്യനാളിന്റെ ആഗമത്തോടെയുണ്ടാവുക. ഇതില്‍ നിന്ന് രക്ഷപ്പെടാനുള്ള ഏകമാര്‍ഗം അല്ലാഹുവില്‍ വിശ്വസിക്കുകയും അവനെ സൂക്ഷിച്ചു ജീവിക്കുകയും ചെയ്യുക എന്നത് മാത്രമാണ്.

2. ബുദ്ധിമാനായ മനുഷ്യന്റെ അശ്രദ്ധയും ചിന്താശൂന്യതയുമാണ് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. പിശാച് മനുഷ്യനെ നാശത്തിലേക്കും നരകത്തിലേക്കുമേ നയിക്കൂ എന്നുറപ്പാണെങ്കിലും മഹാഭൂരിഭാഗമാളുകളും അവന്റെ ആജ്ഞാനുവര്‍ത്തികളും അനുയായികളുമായിക്കഴിയുകയാണ്; അല്ലാഹുവിനെക്കുറിച്ച തര്‍ക്കവിതര്‍ക്കങ്ങളാണവര്‍ നടത്തുന്നത്.

3. ശാസ്ത്രലോകത്തെ പോലും അമ്പരപ്പിക്കും വിധം മനുഷ്യപ്രജനനത്തിന്റെ അത്ഭുതകരവും ചിന്തോദ്ദീപകവുമായ വിവിധ ഘട്ടങ്ങളിലേക്ക് ശ്രദ്ധ ക്ഷണിക്കുകയാണ്. പതിനാലു നൂറ്റാണ്ട് മുമ്പാണ് ഈ പ്രതിപാദനം എന്നത് വിസ്മരിക്കരുത്. സൂറത്തുല്‍ മുഅ്മിനൂന്‍ 12-16 വാക്യങ്ങളും കാണുക.

4. സര്‍വകലാവല്ലഭന്മാരും ബുദ്ധിരാക്ഷസന്മാരും അത്യുന്നത പദവികള്‍ പ്രാപിച്ചവരുമായ പലരും വയോവൃദ്ധന്മാരായോ പാര്‍ക്കിന്‍സന്‍സിന്റെയോ മറ്റോ പിടിയിലമര്‍ന്നോ കഴിയുമ്പോള്‍ യാതൊന്നുമറിയാത്ത ചെറിയ കുട്ടികളെ പോലെ പരിണമിക്കുന്നത് എല്ലാവര്‍ക്കും സുപരിചിതമാണല്ലോ-ദൈന്യതയാര്‍ന്ന ആ നിസ്സഹായാവസ്ഥയാണിവിടെ പരാമര്‍ശിച്ചിരിക്കുന്നത്.

5. വരണ്ടുണങ്ങി തരിശായി കിടക്കുന്ന ഭൂമിയില്‍ മഴ പെയ്താല്‍ എത്ര വലിയ മാറ്റമാണ് വരുന്നത്! സസ്യശ്യാമളവും ചേതോഹരവും കായ്കനികളും ഫലവര്‍ഗങ്ങളും നിറഞ്ഞതുമായ പുതിയൊരു ഭൂമിയായി അത് പരിണമിക്കുന്നു. പരസഹസ്രം വൃക്ഷങ്ങളും സസ്യലതാദികളും മരങ്ങളും സൃഷ്ടിക്കുന്നത് അല്ലാഹുവാണല്ലോ.
തിരുമേനി(സ്വ)യോടൊരാള്‍ ചോദിച്ചു: അല്ലാഹുവിന്റെ ദൂതരേ, മരിച്ചവരെ അല്ലാഹു എങ്ങനെയാണ് പുനര്‍ജീവിപ്പിക്കുക? സൃഷ്ടികളില്‍ നിന്ന് അതിനു വല്ല തെളിവും കണ്ടെത്താനാകുമോ? അവിടന്നു ചോദിച്ചു: നീ താമസിക്കുന്ന മലഞ്ചെരിവ് വരള്‍ച്ചാ സമയത്ത് നീ കണ്ടിട്ടില്ലേ? 'അതെ.' പിന്നീട് മഴ പെയ്ത് അത് ഹരിതാഭമാകുമ്പോള്‍ അതുവഴി നീ നടക്കാറുണ്ടോ? 'അതെ.' നബി: അങ്ങനെയാണ് അല്ലാഹു മരിച്ചവരെ പുനര്‍ജനിപ്പിക്കുക, സൃഷ്ടികളില്‍ അതിനുള്ള തെളിവത്രേ ഇത്. (അഹ്മദ്)

6. സത്യനിഷേധികളെ പറ്റിയാണ് പറയുന്നത്. പ്രാപഞ്ചിക ദൃഷ്ടാന്തങ്ങള്‍ അവഗണിച്ച്, ബുദ്ധി യഥായോഗ്യം ഉപയോഗപ്പെടുത്താതെ തികച്ചും അടിസ്ഥാന രഹിതമായി പ്രപഞ്ചനാഥനെ നിഷേധിച്ച് ദുര്‍വാദങ്ങള്‍ നടത്തുകയാണവര്‍. സ്വയം കൃതാനര്‍ത്ഥം മാത്രമാണവര്‍ പ്രവേശിക്കുന്ന നരകം.

7. സത്യവിശ്വാസികളെ കുറിച്ച് പറഞ്ഞ ശേഷം കപടവിശ്വാസികളെയാണ് പരാമര്‍ശിക്കുന്നത്. ഭൗതിക നേട്ടങ്ങളുള്ളിടത്തേക്ക് തിരിയാനായി ഒരു തെല്ലിലാണവര്‍ നിലകൊള്ളുക. യഥാര്‍ത്ഥത്തില്‍ അതീവ ഗുരുതരമായ പരാജയമാണ് അവര്‍ക്കുണ്ടാവുക. ഖുര്‍ആന്‍ അന്നിസാഅ് 145ഉം മറ്റും നോക്കുക.

8. അല്ലാഹു അല്ലാത്ത ആരാധ്യര്‍ക്ക് എന്തെങ്കിലും ഗുണമോ ദോഷമോ ചെയ്യാന്‍ കഴിയും എന്ന് വാദത്തിനു വേണ്ടി സമ്മതിച്ചാല്‍ തന്നെ, ദ്രോഹമാണ് ഏറ്റം സമീപസ്ഥവും കൂടുതല്‍ സാധ്യതയുള്ളതും. ഈ ആരാധകന്‍ വഴിതെറ്റുന്നുവെന്നത് തന്നെ ഏറ്റം വലിയ അപകടമാണല്ലോ. ആരാധനക്കര്‍ഹന്‍ അല്ലാഹു മാത്രമാണ്; ആ ബിന്ദുവില്‍ നിന്ന് ആര് വ്യതിചലിക്കുന്നുവോ, അവന്റെ പാരത്രിക പരാജയം സുനിശ്ചിതം.

9. സൂക്തം 8,9,10ല്‍ ബഹുദൈവാരാധകരെയും 11,12,13ല്‍ കപടവിശ്വാസികളെയും പരാമര്‍ശിച്ചുവല്ലോ. ഇസ്‌ലാമിനെയും നബി(സ്വ)യെയും അങ്ങേയറ്റം വെറുക്കുന്നവരാണവര്‍. ഇന്നല്ലെങ്കില്‍ നാളെ നബിയും ഇസ്‌ലാമും ഉന്മൂലനം ചെയ്യപ്പെടുമെന്നും അല്ലാഹുവിന്റെ സഹായം നബിക്കുണ്ടാവില്ലെന്നുമായിരുന്നു അവരുടെ ദിവാസ്വപ്നം. എന്നാല്‍ ഇസ്‌ലാം അജയ്യത തെളിയിച്ചു; പരലോകത്താണെങ്കില്‍ നബി(സ്വ)ക്ക് സമുന്നത പദവിയാണുണ്ടാവുക. അത്തരക്കാര്‍ ഒരു കയറെടുത്ത് തൂങ്ങിച്ചത്തുകൊള്ളട്ടെ എന്നാണ് പറയുന്നത്. എന്നാലെങ്കിലും തങ്ങളുടെ പതഞ്ഞുപൊങ്ങുന്ന തീവ്രരോഷം കെട്ടടങ്ങുമോ എന്നവര്‍ ചിന്തിക്കട്ടെ. സത്യത്തിനു നേരെ കൊഞ്ഞനം കാട്ടുന്ന ബുദ്ധിശൂന്യരും മൂഢശിരോമണികളുമായ നിഷേധികളോടുള്ള പരിഹാസമാണിത്. ആവനാഴിയിലെ അവസാന അസ്ത്രവുമെടുത്ത് പയറ്റിയെങ്കിലും ആ ശത്രുക്കള്‍ അപമാനിതരായി നശിച്ച് നാമാവശേഷമായല്ലോ.

10. സത്യവിശ്വാസികളെയും ചില പ്രത്യേക മതക്കാരെയും ഏതുതരം ബഹുദൈവ വിശ്വാസികളെയും പറഞ്ഞ് അവര്‍ക്കിടയില്‍ അന്ത്യനാളില്‍ അല്ലാഹു അന്തിമ വിധിപ്രഖ്യാപനം നടത്തി വേര്‍തിരിക്കുമെന്നാണ് വ്യക്തമാക്കുന്നത്. 'ഒരു വിഭാഗം സ്വര്‍ഗത്തിലും മറുവിഭാഗം നരകത്തിലും. (ഖുര്‍. അശ്ശൂറാ: 7) നക്ഷത്രാരാധകരായിരുന്നു സ്വാബിഉകള്‍ എന്നാണ് ചിലരുടെ പക്ഷം.

11. പ്രപഞ്ചത്തിലുള്ള സകല വസ്തുക്കളും അല്ലാഹുവിന്റെ ആജ്ഞാനുവര്‍ത്തികളാണ്. അവന്റെ നിയമ വ്യവസ്ഥകളും ഭരണ സംവിധാനങ്ങളുമനുസരിച്ച് മാത്രമാണവ നിലകൊള്ളുന്നത്. പരസഹസ്രം നക്ഷത്രങ്ങളുള്ള ഗ്യാലക്‌സികള്‍ പോലും ഇതിനപവാദമല്ല. ഒട്ടേറെ മനുഷ്യരും അവന് സാഷ്ടാംഗം പ്രണമിക്കുന്നു. എത്രമാത്രം ചിന്തോദ്ദീപകവും പഠനാര്‍ഹവുമായ കാര്യമാണിതെന്നാണ് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. ബുദ്ധിമാന്മാര്‍ ചിന്തിക്കട്ടെ.

12. മനുഷ്യര്‍ ആകെ രണ്ടു വിഭാഗമേയുള്ളൂ- വിശ്വാസി, നിഷേധി. സത്യവിശ്വാസം കൈമുതലായുള്ളവര്‍ ശാശ്വത വിജയത്തിനര്‍ഹരാണ്. നിഷേധികള്‍ക്കുള്ളതാകട്ടെ കാലാകാലത്തേക്കുള്ള പരാജയവും ഘോരശിക്ഷാ സങ്കേതമായ നരകവും. അല്ലാഹുവിന്റെ കാര്യത്തില്‍ രണ്ടു ചേരികളിലായി എന്നതാണ് ഈ അവസ്ഥകളിലേക്ക് അവരെ എത്തിച്ചത്.

13. വൈവിധ്യമാര്‍ന്ന ദുരന്തങ്ങളാല്‍ നിറഞ്ഞതാണ് നരകം. അവിടത്തെ ശിക്ഷാമുറകളും പീഡന-താഡനങ്ങളും ഖുര്‍ആന്‍ പലേടത്തും വിവരിച്ചിട്ടുണ്ട്. കരുണാമയനായ റബ്ബ് നമ്മെ അതില്‍ നിന്നു കാത്തുരക്ഷിക്കുമാറാകട്ടെ.

14. ഹിജ്‌റ ആറാം വര്‍ഷം നബി(സ്വ)യും സ്വഹാബികളും ഉംറ നിര്‍വഹണമുദ്ദേശിച്ച് മദീനയില്‍ നിന്ന് മക്കയിലെത്തി. എന്നാല്‍, മക്കാ മുശ്‌രിക്കുകള്‍ അന്യായമായി അവരെ തടഞ്ഞുവെക്കുകയും ഉംറ നിര്‍വഹണം വിസമ്മതിക്കുകയും ചെയ്തു. ആ സന്ദര്‍ഭത്തിലാണ് ഈ സൂക്തമിറങ്ങിയത്. ഹുദൈബിയ (ഇന്നത്തെ ശുമൈസി)യില്‍ നിന്ന് സന്ധി ചെയ്ത് അവര്‍ മടങ്ങി. ഹറമില്‍ വെച്ച് അക്രമം ചെയ്യണമെന്നില്ല, അങ്ങനെ ഉദ്ദേശിക്കുന്നത് പോലും ശിക്ഷാര്‍ഹമാണ്. മറ്റൊരു പാതകത്തിനും ഇങ്ങനെയില്ല. വിശുദ്ധ ഹറമിന്റെ സമുന്നതമായ പവിത്രതയാണിത് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്.

15. കഅ്ബ നിര്‍മാണം നിര്‍വഹിക്കാന്‍ ഇബ്രാഹീം നബി(അ)ക്ക് അല്ലാഹു ദിവ്യബോധനം നല്‍കുകയും സ്ഥലം നിര്‍ണയിച്ചുകൊടുക്കുകയും മറ്റു അവശ്യ സൗകര്യങ്ങള്‍ സംവിധാനിക്കുകയും ചെയ്തത് വളരെ വലിയ അനുഗ്രഹമാണ്. ജൂത-ക്രിസ്തീയ-മുസ്‌ലിം ജനവിഭാഗങ്ങളുടെ മാര്‍ഗദര്‍ശിയും ആത്മിക പിതാവുമാണ് മഹാനായ ഇബ്രാഹീം നബി(അ). മാനവതയുടെ ജന്മത്തിനു മുമ്പ് മുതലേ സമാദരിക്കപ്പെട്ടിരുന്ന കഅ്ബയെ പരകോടികള്‍ ഹജ്ജ്-ഉംറകള്‍ക്കായി ഇന്നും ലക്ഷ്യം വെക്കുന്നു; മുസ്‌ലിം പരസ്സഹസ്രങ്ങള്‍ സര്‍വ നമസ്‌കാരങ്ങളിലും അതിലേക്ക് മുഖം തിരിക്കുന്നു.

16. ഹജ്ജിനെത്തുന്ന തീര്‍ത്ഥാടകര്‍ക്ക് ഭൗതികവും പാരത്രികവുമായ നിരവധി ഗുണങ്ങളും നേട്ടങ്ങളും ലഭിക്കുന്നുണ്ട്. ഹജ്ജിനോടനുബന്ധിച്ച് നിര്‍വഹിക്കുന്ന ബലികളും ഇഫാദത്തിന്റെ ത്വവാഫുമാണ് സൂചിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നത്. തഹല്ലുല്‍ (ഔദ്യോഗിക വിരാമം) ആയിക്കഴിഞ്ഞാല്‍ മുടിയും നഖവും നീക്കി കുളിച്ചു വൃത്തിയായി വസ്ത്രം മാറ്റി, ഉമ്മ പെറ്റ നാളിലെപ്പോലെ വിശുദ്ധനായി പുതിയൊരു മനുഷ്യനായി മാറുകയാണ് ഹജ്ജ് നിര്‍വഹിച്ചവന്‍.

17. സ്വാഭാവികമായോ തലക്കടിയേറ്റോ ശ്വാസം മുട്ടിയോ മറ്റു നിലക്കോ ചത്തതും ബിംബങ്ങള്‍ക്കു വേണ്ടി ബലി നല്‍കപ്പെട്ടതുമായ കാലികള്‍ നിഷിദ്ധമാണെന്ന് ഖുര്‍ആനില്‍ പലേടത്തും (5:3, 6:145) വിവരിച്ചിട്ടുണ്ട്. അതാണ് ഇവിടെ ഉദ്ദേശിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത്.

18. വളരെ ഉയരത്തില്‍ നിന്ന് നിപതിക്കുന്ന ഒരാളുടെ അവസ്ഥയെന്താകും? ശരീരം ചിന്നിച്ചിതറി പക്ഷികള്‍ റാഞ്ചിക്കൊണ്ടുപോകും. അല്ലെങ്കില്‍ എവിടെയോ ചെന്നുപതിച്ച് ആരുടെയും ദൃഷ്ടിയില്‍ പെടാതെ കഥാവശേഷനാകും. ബഹുദൈവ വിശ്വാസികളുടെയും ബിംബാരാധകരുടെയും ദയനീയ പരിണതി ഇങ്ങനെത്തന്നെയായിരിക്കും. വിശ്വാസത്തിന്റെ കൊടുമുടിയില്‍ നിന്ന് നിഷേധത്തിന്റെ അഗാധതകളിലേക്ക് കൂപ്പുകുത്തി നശിക്കയാണവന്‍.

19. മുകളില്‍ പറഞ്ഞ കല്‍പനകളും സിദ്ധാന്തങ്ങളും കര്‍മങ്ങളും അല്ലാഹുവിന്റെ മതവും ശരീഅത്തുമാണ്. അവ ഏറ്റക്കുറച്ചിലും ഭേദഗതിയും വരുത്താതെ അപ്പടി പ്രയോഗവത്കരിക്കുകയാണ് ഹൃദയത്തില്‍ ഭക്തിയും അല്ലാഹുവിനെക്കുറിച്ച പേടിയുമുള്ളവര്‍ ചെയ്യേണ്ടത്.

20. ഇബ്രാഹീം നബി(അ)യുടെ കാലം മുതലുള്ള എല്ലാ ശരീഅത്തുകളിലും മൃഗബലി ഒരാരാധനയായി നിലവിലുണ്ടായിരുന്നു. പുരാതന കാലത്തെ ആ സമൂഹങ്ങളുടെ അവിഭാജ്യ ഘടകമായിരുന്നു കാലികള്‍. അവയെ സ്രഷ്ടാവിന്റെ പ്രീതിക്കായി ബലിയറുക്കുകയും അതുവഴി ദൈവസാമീപ്യം കരസ്ഥമാക്കുകയും ചെയ്യാനുള്ള വഴിയാണിത്. അല്ലാഹുവിനെക്കുറിച്ച ശരിയായ ബോധം ഹൃദയത്തില്‍ രൂഢമൂലമായ വിശ്വാസിയുടെ ലക്ഷണങ്ങളാണ് അവസാനം പറഞ്ഞത്. അത്തരക്കാര്‍ക്ക് ഐഹിക-പാരത്രിക വിജയമുണ്ടെന്നു തീര്‍ച്ച.

21. 'ബുദ്ന്‍' -ഏകവചനം ബദനത്ത്- എന്ന പദത്തിനാണ് ബലിയൊട്ടകം എന്നു അര്‍ത്ഥം നല്‍കിയിരിക്കുന്നത്. ഭീമ ശരീരമുള്ള കാലി എന്ന സൂചകമാണ് പദം. അതുകൊണ്ട് തന്നെ പോത്ത്-കാള വര്‍ഗവും അതിലുള്‍പ്പെടുമെന്ന് ഇമാം അബൂഹനീഫ(റ)യും മറ്റും അഭിപ്രായപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. വിശുദ്ധ മക്കയില്‍ ഹജ്ജ് കര്‍മത്തോടനുബന്ധിച്ചും ലോകത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളില്‍ ഉള്ഹിയ്യത്തായും ബലിനല്‍കപ്പെടുന്ന കാലികള്‍ ദീനിന്റെ ചിഹ്നങ്ങളാണ്. അല്ലാഹുവിന്റെ തിരുനാമം ഉച്ചരിച്ച് അവന്റെ സംതൃപ്തിക്കു മാത്രമായാണ് ബലി നടത്തേണ്ടത്. എന്നിട്ട് അര്‍ഹരായ ആളുകള്‍ക്ക് നിയമാനുസൃതം അവയുടെ മാംസം വിതരണം ചെയ്യണം. ഹജ്ജത്തുല്‍ വിദാഇല്‍ തിരുമേനി(സ്വ) നൂറ് ഒട്ടകങ്ങളാണ് അറുത്ത് കൊടുത്തത്.

22. കാലികളെ കീഴ്‌പ്പെടുത്തിയത് വളരെ വലിയ ഒരനുഗ്രഹമായതു കൊണ്ടാണ് അതാവര്‍ത്തിച്ചു പറഞ്ഞിരിക്കുന്നത്. ഭീമാകാരന്മാരായ കാളകളെയും പോത്തുകളെയും ഒട്ടകങ്ങളെയും മറ്റും മനുഷ്യന്റെ ആജ്ഞാനുവര്‍ത്തികളാക്കിയിരിക്കുകയാണ് അല്ലാഹു. വല്ലപ്പോഴും ചിലതൊക്കെ വിരണ്ടോടുകയും വ്യാപക നാശനഷ്ടങ്ങള്‍ വരുത്തുകയും ചെയ്യുന്നതു കാണുമ്പോള്‍ ഈ 'അനുസരണ'ത്തിന്റെ ചിത്രം കൂടുതല്‍ വ്യക്തമാകും. പണ്ടുകാലങ്ങളില്‍ വ്യത്യസ്തമായ ആവശ്യങ്ങള്‍ക്ക് മനുഷ്യര്‍ കാലികളെ സാര്‍വത്രികമായി ഉപയോഗപ്പെടുത്തിയിരുന്നു; പരിമിതമായാണെങ്കിലും ഇന്നും അതുണ്ട്.

23. മുസ്‌ലിംകള്‍ക്ക് യുദ്ധം അനുവദനീയമാക്കിക്കൊണ്ട് അവതീര്‍ണമായ ആദ്യ ഖുര്‍ആന്‍ സൂക്തമാണിത്. തങ്ങളുടെ രക്ഷിതാവ് അല്ലാഹുവാണ് എന്നു വിശ്വസിക്കുകയും അത് പറയുകയും ചെയ്തു എന്ന ഒറ്റക്കാരണത്താലാണ് മക്കാമുശ്‌രിക്കുകള്‍ സത്യവിശ്വാസികളോട് ശാത്രവം പുലര്‍ത്തുകയും അക്രമ-മര്‍ദനമുറകള്‍ കൈക്കൊള്ളുകയും അവസാനമവരെ സ്വഗൃഹങ്ങളിലും സ്വന്തം നാട്ടില്‍ നിന്നുതന്നെയും ബഹിഷ്‌കരിക്കുകയും ചെയ്തത്. എന്നാല്‍, അവര്‍ക്കെതിരെ അല്ലാഹു പ്രതിരോധമേര്‍പ്പെടുത്തുക തന്നെ ചെയ്യും എന്നാണിവിടെ പ്രഖ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നത്. ഹജ്ജിന്റെ കാര്യങ്ങള്‍ പരാമര്‍ശിച്ച ശേഷം അവ ദീനിന്റെ ചിഹ്നങ്ങളും മുഖമുദ്രകളുമാണെന്നും അവ നിര്‍ബന്ധമായും സംരക്ഷിക്കപ്പെടേണ്ടതാണെന്നുമാണല്ലോ പറഞ്ഞത്. ആ സംരക്ഷണം അല്ലാഹു തന്നെ നിര്‍വഹിക്കുമെന്ന് സൂക്തം 38 വ്യക്തമാക്കി. ആയതിനു അനിവാര്യമെങ്കില്‍ യുദ്ധം വരെ ആകാമെന്നും അല്ലാഹു അനുമതി നല്‍കുകയുണ്ടായി.

24. അധര്‍മികളും അക്രമികളും ധിക്കാരികളുമായവര്‍ എന്നും സത്യവിശ്വാസികളുടെ ബദ്ധവൈരികളായിരുന്നു. സര്‍വ പ്രവാചകന്മാരും തങ്ങളുടെ ജീവിതകാലത്ത് അനുഭവിച്ചതാണത്. ഇനി അന്ത്യനാള്‍ വരെയുമത് തുടരുകയും ചെയ്യും. എന്നാല്‍, അത്തരം സന്ദര്‍ഭങ്ങള്‍ തീക്ഷ്ണവും രൂക്ഷവുമാകുമ്പോള്‍ അല്ലാഹുവിന്റെ സഹായം വരും; അവന്‍ ഏതെങ്കിലും നിലക്ക് പ്രതിരോധമേര്‍പ്പെടുത്തും. അധികാരമുഷ്‌ക്കും ആയുധബലവും സൈനികശേഷിയുമുപയോഗിച്ച് സത്യവിശ്വാസികളെ അടിച്ചൊതുക്കുന്ന ലോകപോലീസായ അമേരിക്കയെ കൊടുങ്കാറ്റും കാട്ടുതീയും ഭൂകമ്പവും അഭ്യന്തര അരാജകത്വവും ധാര്‍മിക ദാരിദ്ര്യവും കുടുംബഛിദ്രതയും മറ്റും മുഖേന അല്ലാഹു പ്രതിരോധിക്കുന്നത് ഉദാഹരണം. ഈയൊരു സംവിധാനമില്ലെങ്കില്‍ ലോകം നശിച്ച് മണ്ണടിഞ്ഞുപോകും.

25. തിരുനബി(സ്വ)യെ സാന്ത്വനിപ്പിക്കുകയാണ്. സ്വന്തക്കാരെയും നാട്ടുകാരെയും മാത്രമല്ല, മാലോകരെ ഒന്നടങ്കം സര്‍വ നാശത്തില്‍ നിന്ന് രക്ഷിക്കാനും അവര്‍ക്കനുഗ്രഹം ചൊരിയാനുമായി വന്ന തന്നെ സ്വകുടുംബവും ജന്മദേശക്കാരും വരെ അക്രമ-മര്‍ദന മുറകളുമായി നേരിടുമ്പോള്‍ ആരുടെയും ഹൃദയം തകര്‍ന്നുപോകും. എന്നാല്‍, നിഷേധികളുടെ കുലത്തൊഴിലും വര്‍ഗസ്വഭാവവുമാണിതെന്നും ക്ഷമ കൈക്കൊള്ളണമെന്നും നബി(സ്വ)യെ ഉണര്‍ത്തുകയാണ്. ഇന്നല്ലെങ്കില്‍ നാളെ ശത്രുചേരി നടുവൊടിഞ്ഞ് പത്തിമടക്കും.

26. പ്രവാചക നിന്ദയും ദൈവനിഷേധവും അധര്‍മജീവിതവുമായിക്കഴിഞ്ഞ നിരവധി സമൂഹങ്ങള്‍ ഉന്മൂലന വിധേയമായിട്ടുണ്ട്. അപൂര്‍വമായുണ്ടായിരുന്ന ജലസ്രോതസ്സുകള്‍ അവരെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം നിധിതുല്യമായിരുന്നു; അതാണ് കിണറുകളുടെ കാര്യം പ്രത്യേകം പരാമര്‍ശിച്ചിരിക്കുന്നത്. അവരുടെ നഗരങ്ങളും ജനവാസകേന്ദ്രങ്ങളുമാകട്ടെ വെള്ളരിക്കാപട്ടണവും ശവപ്പറമ്പുമായി. 'അതാ, അവരുടെ ആവാസഗേഹങ്ങള്‍! അവര്‍ക്കു ശേഷം അത്യപൂര്‍വമായല്ലാതെ അവിടെ ആരും നിവാസികളായെത്തിയില്ല!' (ഖുര്‍ആന്‍- അല്‍ഖസ്വസ്വ് 58)

27. ഉപരിസൂചിത സംഹൃത സമൂഹങ്ങളില്‍ പലതിന്റെയും തിക്തകഥകള്‍ മക്കയിലെ ബഹുദൈവ വിശ്വാസികള്‍ക്കും നിഷേധികള്‍ക്കും നന്നായറിയാം. പക്ഷേ, അവരുടെ ഹൃദയങ്ങളുടെ കണ്ണ് പൊട്ടിയിരിക്കുന്നു. ദുശ്ശാഠ്യം മൂലം സത്യം കണ്ടെത്താന്‍ കഴിയാതെ പോവുകയാണവര്‍.

28. നിഷേധികള്‍ക്കുള്ള വാഗ്ദത്ത ശിക്ഷ അല്‍പം വൈകിപ്പോവുക മാത്രമാണ്, റദ്ദ് ചെയ്യപ്പെട്ടിട്ടില്ല. അഞ്ചോ പത്തോ വര്‍ഷം വൈകുന്നുവെങ്കില്‍ തന്നെ അല്ലാഹുവിങ്കല്‍ ഏതാനും മിനിറ്റുകള്‍ മാത്രമാണത്. കാരണം അവങ്കല്‍ ഒരു നാള്‍ മനുഷ്യരുടെ ആയിരം വര്‍ഷങ്ങള്‍ക്കു സമാനമത്രേ. ഈ വസ്തുത മനസ്സിലാക്കാതെയാണ് നിഷേധികള്‍ ഊറ്റംകൊള്ളുന്നത്.

29. ഖുര്‍ആനെ നിഷ്ഫലവും നിഷ്പ്രഭവുമാക്കാന്‍ സാഹസിക യജ്ഞങ്ങള്‍ നടത്തിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്ന പൗരാണികരോ ആധുനികരോ ആയ ഏതു പ്രതിയോഗികളും പരാജയപ്പെടും. കഷ്ടപ്പാടുകളുടെ ശാശ്വത കേന്ദ്രമായ നരകത്തില്‍ ചെന്നെത്തുക എന്നതായിരിക്കും അവരുടെ അന്തിമ പരിണതി. അല്ലാഹുവിനെ തോല്‍പിക്കാന്‍ ആര്‍ക്കുമാവില്ല.

30. പ്രവാചകന്മാര്‍ ഗ്രന്ഥവചനങ്ങളോ മറ്റു ദൈവിക നിര്‍ദേശങ്ങളോ ജനസമക്ഷം സമര്‍പ്പിക്കുമ്പോള്‍ പിശാച് അതലങ്കോലപ്പെടുത്താന്‍ ശ്രോതാക്കളില്‍ സംശയങ്ങളും ദുര്‍വാദങ്ങളും ഇളക്കിവിട്ടും മറ്റു പലവിധേനയും ശ്രമിക്കും. എന്നാല്‍, തന്റെ സൂക്തങ്ങള്‍ അല്ലാഹു ദൃഢീകരിക്കുന്നതും പൈശാചിക ദുര്‍ബോധനങ്ങള്‍ മായ്ച്ചു കളയുന്നതുമാണ്. നിഷേധികള്‍ക്കും കപടവിശ്വാസികള്‍ക്കുമുള്ള ഒരു പരീക്ഷണമാണിത്. പ്രത്യുത, വിശ്വാസികളുടെ നിലപാട് ദൃഢീകൃതമാവുകയായിരിക്കും.

31. നിഷേധികളും കപട വിശ്വാസികളും ഓരോരോ കുതര്‍ക്കങ്ങളും ദുര്‍വാദങ്ങളുമുന്നയിച്ച് ഖുര്‍ആനെ തള്ളിക്കളയും. എന്നാല്‍, ഹൃദയങ്ങളില്‍ സത്യവിശ്വാസത്തിന്റെ അമൂല്യ വെളിച്ചമുള്ളവര്‍ക്കാകട്ടെ, ഖുര്‍ആനോട് വിധേയത്വവും ഭക്തിയും വര്‍ധിക്കുകയാണ് ചെയ്യുക.

32. അവിശ്വാസികള്‍ തങ്ങളുടെ ഭൗതിക ഭ്രമങ്ങളിലും അശ്രദ്ധയിലും നിന്ന് മരണം വരെ ഉണരില്ല. പ്രതീക്ഷിക്കാത്തവിധം അന്ത്യനാള്‍ വന്നെത്തുകയോ അല്ലാഹുവിന്റെ ഏതെങ്കിലും ഉന്മൂലനശിക്ഷക്ക് പാത്രീഭൂതരാവുകയോ ചെയ്യുക എന്നതാകും അവരുടെ ഭാഗ്യശൂന്യമായ പരിണതി. സര്‍വാധിപത്യം അല്ലാഹുവിനു മാത്രമായ അവിടെ സത്യനിഷേധികള്‍ നരകശിക്ഷയിലും വിശ്വാസികള്‍ സുഖാസ്വാദനങ്ങള്‍ നിറഞ്ഞ സ്വര്‍ഗത്തോപ്പുകളിലുമായിരിക്കും.

33. സത്യമതത്തിന്റെ സംരക്ഷണത്തിനു വേണ്ടി സ്വദേശം വെടിഞ്ഞ് പലായനം നിര്‍വഹിച്ചവര്‍ക്ക് ഏതവസ്ഥയിലും-രക്തസാക്ഷ്യം വരിച്ചാലും സ്വാഭാവിക മരണമായാലും- വളരെ മികച്ച പ്രതിഫലമാണ് അല്ലാഹു നല്‍കുക-സുഖലോക സ്വര്‍ഗം. അതുപോലെ, ഒരു സത്യവിശ്വാസി അക്രമവിധേയനായി; ആത്മരക്ഷാര്‍ത്ഥം അവന്‍ പ്രതിരോധ നടപടികള്‍ ചെയ്തു- അതിനു കുഴപ്പമൊന്നുമില്ല. എന്നാല്‍, ആ അക്രമി വീണ്ടും ഈ മര്‍ദിതനു നേരെ തിരിയുന്നുവെങ്കില്‍ ഈ വിശ്വാസിയെ അല്ലാഹു സഹായിക്കുക തന്നെ ചെയ്യും. അക്രമപ്രവര്‍ത്തനങ്ങള്‍ ഉന്മൂലനം ചെയ്‌തേ തീരൂ എന്ന പൊതുതത്ത്വമനുസരിച്ചാണത്.

34. പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ സര്‍വാധിപത്യവും നിയന്ത്രണവും അത്യദ്ഭുതകരമായ ക്രമീകരണങ്ങളുമൊക്കെ അധീനപ്പെടുത്തിയ രാജാധിരാജനാണ് അല്ലാഹു. അതുകൊണ്ട് അവനെ വിശ്വസിച്ച് ആരാധിക്കുക മാത്രമേ മോക്ഷം പ്രതീക്ഷിക്കുന്ന മനുഷ്യന് ചെയ്യാനാകൂ. അവനല്ലാത്ത മറ്റു ദൈവങ്ങളെ സ്വീകരിച്ച് ആരാധിക്കുന്നവര്‍ നിസ്സംശയം, സ്പഷ്ടമായ ദുര്‍മാര്‍ഗികളാകുന്നു.

35. ഭൂമി വരണ്ടുണങ്ങിക്കിടന്ന ശേഷം മഴ വര്‍ഷിച്ചുകഴിഞ്ഞാല്‍ പരസഹസ്രം സസ്യലതാദികളും പുല്‍ച്ചെടികളും മരങ്ങളും തഴച്ചുവളരുന്നു. ഇത് എത്ര വലിയ മഹാദ്ഭുതമാണ്! മനുഷ്യന്‍ മരിച്ചശേഷം പുനര്‍ജീവിപ്പിക്കപ്പെടുന്നത് നിഷേധിക്കുന്ന ചിന്താശൂന്യര്‍ക്ക് ഒന്നാന്തരം ദൃഷ്ടാന്തമാണിത്.

36. മനുഷ്യന് ചെയ്തുകൊടുത്ത മഹത്തായ ചില അനുഗ്രഹങ്ങള്‍ എടുത്തുപറഞ്ഞ ശേഷം അല്ലാഹു അവിശ്വാസികളിലേക്ക് വിരല്‍ ചൂണ്ടുകയാണ്. അല്‍പമെങ്കിലും കൃതജ്ഞതാബോധമുണ്ടെങ്കില്‍ മനുഷ്യന്‍ ഈ അനുഗ്രഹദാതാവും സര്‍വശക്തനുമായ അല്ലാഹുവിനെ നിഷേധിക്കുമോ?

37. മനുഷ്യരാശിക്കു വേണ്ടി അല്ലാഹു തെരഞ്ഞെടുത്തതും ഇഷ്ടപ്പെട്ടതുമായ മതം ഇസ്‌ലാം മാത്രമാണ്. (5:3,3:19,3:85) എന്നാല്‍, വിവിധ ജനസമൂഹങ്ങള്‍ക്ക് വ്യത്യസ്ത ജീവിത വ്യവസ്ഥിതികള്‍ അല്ലാഹു നിശ്ചയിച്ചിട്ടുണ്ടായിരുന്നു; മൂസവി ശരീഅത്ത്, ഈസവി ശരീഅത്ത് എന്നിങ്ങനെ. അതുപോലെ മുഹമ്മദ് നബി(സ്വ)യുടെ ശരീഅത്ത് (ജീവിത വ്യവസ്ഥിതി) മുമ്പുണ്ടായിരുന്നവയില്‍ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമാണ്. ഖുര്‍ആന്‍ 5:48, 45:18ലും ഇതു വ്യക്തമാക്കിയിട്ടുണ്ട്.
67-ാം സൂക്തത്തിലെ 'മന്‍സക്' എന്ന പദത്തിനാണ് ആരാധനാവ്യവസ്ഥിതി അഥവാ ശരീഅത്ത് എന്ന അര്‍ത്ഥം നല്‍കിയത്. എന്നാല്‍, ഇതേ അധ്യായം 34ാം സൂക്തത്തിലെ ഇതേ പദത്തിന് ബലികര്‍മം എന്ന് അര്‍ത്ഥം കൊടുത്തിരുന്നു. ഇങ്ങനെ വ്യത്യസ്തമായി രണ്ടിനും സന്ദര്‍ഭോചിതം അത് പ്രയോഗിക്കാറുള്ളതാണ്.

38. പ്രപഞ്ചത്തില്‍ നടക്കുന്ന ചെറുതോ വലുതോ ആയ ഏതൊരു കാര്യവും സര്‍വശക്തന്റെ അറിവും ക്രമീകരണങ്ങളുമനുസരിച്ചാണ് സംഭവിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നത്. അവയത്രയും ലൗഹുല്‍ മഹ്ഫൂളില്‍ ഉല്ലേഖിതമാണ്. ഈ സമഗ്ര സംവിധാനം അവനെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം അയത്‌നലളിതമത്രേ.

39. ബിംബാരാധനക്ക് അനുകൂലമായ ഒരു തെളിവും അല്ലാഹു അവതരിപ്പിച്ചിട്ടില്ലെന്നു മാത്രമല്ല, അവയുടെ ആരാധകന്മാര്‍ക്കു പോലും അതുസംബന്ധിച്ച് ഒരു നിജ വിജ്ഞാനമില്ല. ലാത്ത്, മനാത്ത്, ഉസ്സാ, വദ്ദ്, സുവാഅ്, യഗൂസ്, യഊഖ്, നസ്ര്‍.. എന്നിങ്ങനെ തോന്നിയവര്‍ തോന്നിയപോലെ വ്യത്യസ്ത ദൈവങ്ങളെ വിഭിന്ന രീതികളില്‍ ആരാധിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുകയാണ്, എന്തൊരു ബുദ്ധിശൂന്യത! കേള്‍വിയോ കാഴ്ചയോ മറ്റു ഇന്ദ്രിയങ്ങളോ അശേഷമില്ലാത്ത, കല്ലിന്റെയും ലോഹത്തിന്റെയും മറ്റും പാകപ്പെടുത്തിയ കഷ്ണങ്ങള്‍!

40. ദോഷൈകദൃക്കുകളായിരുന്നു മക്കയിലെ നിഷേധികള്‍- നബി(സ്വ)യും ഖുര്‍ആനും മുസ്‌ലിംകളുമൊക്കെ ദോഷവും ഭാഗ്യശൂന്യവും അവലക്ഷണവും ഹീനവും! എന്നാല്‍, നിങ്ങള്‍ക്ക് വരാനിരിക്കുന്ന നരകജീവിതമാണ് അതീവ ഹീനവും അത്യന്തം അപകടകരവുമായിട്ടുള്ളത് എന്നുണര്‍ത്തുകയാണ്.

41. ഏതു വിലപിടിപ്പുള്ള പ്രതിഷ്ഠയാണെങ്കിലും ബലിഷ്ഠമായ കരിങ്കല്ലു കൊണ്ട് നിര്‍മിച്ച പടുകൂറ്റന്‍ ബിംബമാണെങ്കിലും ചെറുതും നിസ്സാരവും വെറുക്കപ്പെടുന്നതുമായ ഒരു ഈച്ചയെപ്പോലും സൃഷ്ടിക്കാന്‍ അവക്കൊന്നും കഴിയില്ല. അവയിലെ നിവേദ്യങ്ങള്‍ ഭക്ഷിക്കാനെത്തുന്ന ഈച്ചയെ ആട്ടിയകറ്റാന്‍ പോലും അശക്തമാണവ. എത്ര ദൈന്യതയര്‍ഹിക്കുന്ന ദൈവങ്ങള്‍, എന്തൊരു പാവം ആരാധകര്‍!

42. നബി(സ്വ)യുടെ ദൗത്യത്തെ(രിസാലത്ത്) നിഷേധിച്ചുകൊണ്ട്, എന്തുകൊണ്ട് മലക്കിനെ റസൂലാക്കി അയക്കുന്നില്ല എന്നു ചോദിച്ച മുശ്‌രിക്കുകള്‍ക്ക് മറുപടിയാണിത്. തന്റെ ദൗത്യനിര്‍വഹണത്തിനായി മനുഷ്യരെയും മലക്കുകളെയും അല്ലാഹു തെരഞ്ഞെടുക്കാറുണ്ട്. അതാണവന്റെ രീതി എന്നു താത്പര്യം. ആ മലക്കുകളുടെയും ദൂതന്മാരുടെയുമെന്നല്ല, മനുഷ്യരുടെയും മറ്റു സമസ്ത സൃഷ്ടിജാലങ്ങളുടെയും എല്ലാ കാര്യങ്ങളും വിസ്തരിച്ചറിയുന്നവനാണല്ലാഹു.

43. നമസ്‌കാരത്തില്‍ കുമ്പിട്ടുനില്‍ക്കുന്ന പ്രക്രിയയാണല്ലോ റുകൂഅ്; സുജൂദ് എന്നത് സാഷ്ടാംഗപ്രണാമവും. അടിമ അല്ലാഹുവോടു പ്രകടിപ്പിക്കുന്ന മികച്ച വിധേയത്വ പ്രകടനരീതിയാണിത്. പ്രത്യേക പരാമര്‍ശത്തിന്റെ പ്രസക്തി അതാണ്. ഒതുക്കത്തോടും ഭക്തിപാരവശ്യത്തോടും കൂടിയാണത് നിര്‍വഹിക്കേണ്ടത്. ഒരടിമ തന്റെ നാഥനോട് ഏറ്റം സമീപസ്ഥനായിരിക്കുന്ന അവസ്ഥ അവന്‍ സുജൂദിലായിരിക്കുമ്പോഴാണ് എന്ന ഹദീസ് (മുസ്‌ലിം) സുപ്രസിദ്ധമത്രേ.

44. ജിഹാദ് എന്ന ധാതുവില്‍ നിന്നുള്ള ശാസനാസൂചകക്രിയയാണ് ഇവിടെ പ്രയോഗിച്ചിരിക്കുന്നത്. പല മൂഢന്മാരും ധരിച്ചിരിക്കുന്നതുപോലെ വാളെടുത്തു വെട്ടുക, യുദ്ധം ചെയ്യുക എന്നല്ല അതിന്റെയര്‍ത്ഥം; സ്വന്തമായതൊക്കെ-അറിവ്, കഴിവ്, സമ്പാദ്യം, സന്താനങ്ങള്‍..- സത്യത്തിന്റെ വചനങ്ങളും സന്ദേശങ്ങളും ഉയര്‍ത്തിക്കാട്ടാനും പ്രചരിപ്പിക്കാനുമായി വ്യയം ചെയ്യുക എന്നാണ്. 'താങ്കള്‍ സത്യനിഷേധികളുടെ ആജ്ഞാനുവര്‍ത്തിയാകരുത്; ഈ ഖുര്‍ആന്‍ കൊണ്ട് അവരോട് മഹാസമരം നടത്തിക്കൊള്ളുക' എന്ന കല്‍പന (സൂറ ഫുര്‍ഖാന്‍ 52) സ്മര്‍ത്തവ്യമത്രേ.

45. സ്രഷ്ടാവായ അല്ലാഹുവിന്റെ ആജ്ഞകളനുസരിച്ചവര്‍ മാനവതയുടെ ഉത്തുംഗത പ്രാപിച്ചു എന്നു താത്പര്യം. സഹസ്രാബ്ദങ്ങളായി ഇബ്രാഹീം നബി(അ) പഠിപ്പിച്ചുതരുന്ന മാനവിക സന്ദേശമാണിത്. ദൈവവിശ്വാസിയായ ഒരു വ്യക്തിയെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം ഒട്ടുമേ പ്രയാസകരമല്ല ഇതിന്റെ അനുഷ്ഠാനകര്‍മങ്ങള്‍. സ്വതേ മടിയന്മാരായ പലരും മതസിദ്ധാന്തങ്ങള്‍ ദുര്‍വഹമാണെന്നു വിചാരിക്കാറുണ്ട്; അത് വാസ്തവ വിരുദ്ധമാണ്.

46. അല്ലാഹുവിനെ അനുസരിക്കുന്നവര്‍ എന്നാണ് 'മുസ്‌ലിംകള്‍' എന്ന പദത്തിന്റെ അര്‍ത്ഥം. മൂസാനബി(അ)യുടെ ജൂതമതവും ഈസാനബി(അ)യുടെ ക്രിസ്തുമതവും പൂര്‍ണമായി അല്ലാഹുവിനെ അനുസരിക്കാനാണ് പഠിപ്പിക്കുന്നത്. മുഹമ്മദ് നബി(സ്വ)യുടെ അനുയായികളും ഇങ്ങനെത്തന്നെ. ഈ മൂന്നു മതസ്ഥരുടെയും പൂര്‍വിക പിതാവായ ഇബ്രാഹീം നബി(അ)യുടെ മതമത്രേ അത്. ഈ ഏകീഭാവത്തിന്റെ അടയാളമായി പരലോകത്ത് സകല ജനപഥങ്ങള്‍ക്കും സാക്ഷിയാവുക ഖുര്‍ആന്റെ അനുയായികളാണ്. മുഹമ്മദ് നബി(സ്വ) തന്റെ സ്വന്തം അനുയായികള്‍ക്കു വേണ്ടിയും സാക്ഷ്യം വഹിക്കും.

47. തങ്ങളെക്കാള്‍ ശതാബ്ദങ്ങളും സഹസ്രാബ്ദങ്ങളും മുമ്പ് ജീവിച്ചുമരിച്ചുപോയവര്‍ക്കു വേണ്ടിയാണ് മുഹമ്മദ് നബി(സ്വ)യുടെ സമുദായം സാക്ഷ്യം ബോധിപ്പിക്കുക. അതിമഹത്തായ ഒരംഗീകാരമാണത്. അത്തരമൊരു പവിത്ര വ്യക്തിത്വം കൈവരിക്കുന്നതിനും അതു നിലനിറുത്തുന്നതിനുമായി അല്ലാഹുവിന്റെ കല്‍പനകള്‍ ശിരസാവഹിക്കുകയും അവനെ മാത്രം അവലംബമാക്കുകയും ചെയ്യണമെന്നു താത്പര്യം.